|
Dz.U.90.70.410
Dz.U.96.10.58
Dz.U.00.16.206
Dz.U.02.196.1657
Dz.U.03.175.1694
Dz.U.05.135.1133
ROZPORZĄDZENIE
RADY MINISTRÓW
z dnia 17 września 1990 r.
w sprawie określenia
przypadków oraz warunków i sposobów użycia przez policjantów środków
przymusu bezpośredniego
Na podstawie art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji
(Dz. U. Nr 30, poz. 179) zarządza się, co następuje:
§ 1.
1. Policjant może stosować środki przymusu bezpośredniego z zachowaniem
zasad określonych w art. 16 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r.
o Policji.
2. Środki przymusu bezpośredniego mogą być stosowane po uprzednim
bezskutecznym wezwaniu osoby do zachowania się zgodnego z prawem oraz
uprzedzeniu o użyciu środków przymusu bezpośredniego, a w przypadku
pocisków niepenetracyjnych dodatkowo po uprzednim oddaniu strzału
ostrzegawczego.
3. Policjant może odstąpić od wzywania osoby do zachowania się zgodnego
z prawem oraz od uprzedzenia o użyciu środków przymusu bezpośredniego
lub oddania strzału ostrzegawczego pociskami niepenetracyjnymi, jeżeli
zwłoka groziłaby niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia ludzkiego, a
także mienia.
§ 2.
1. Policjant powinien stosować środki przymusu bezpośredniego w taki
sposób, aby osiągnięcie podporządkowania się wydanym na podstawie prawa
poleceniom powodowało możliwie najmniejszą dolegliwość dla osoby, wobec
której zastosowano środki przymusu bezpośredniego.
2. Odstępuje się od stosowania środków przymusu bezpośredniego, gdy
osoba, wobec której użyto tych środków, podporządkowała się wydanym
poleceniom.
3. Można stosować jednocześnie różne środki przymusu bezpośredniego,
jeżeli jest to konieczne do osiągnięcia podporządkowania się wydanym
poleceniom.
§ 3.
Policjant ma prawo stosować następujące środki przymusu
bezpośredniego:
1) siłę fizyczną w postaci chwytów obezwładniających oraz podobnych
technik obrony lub ataku,
2) urządzenia techniczne w postaci kajdanek, prowadnic, kaftanów
bezpieczeństwa, pasów i siatek obezwładniających, paralizatorów
elektrycznych, a także kolczatek drogowych i innych przeszkód
umożliwiających zatrzymanie pojazdu,
3) chemiczne środki obezwładniające,
4) pałki służbowe: zwykłe, szturmowe, wielofunkcyjne i teleskopowe,
5) wodne środki obezwładniające,
6) psy i konie służbowe,
7) pociski niepenetracyjne, miotane z broni palnej.
§ 4.
1) Wobec kobiet o widocznej ciąży, osób, których wygląd wskazuje na
wiek do 13 lat, starców oraz osób o widocznym kalectwie stosuje się
wyłącznie chwyty obezwładniające.
2. Wobec osób, o których mowa w ust. 1, w sytuacji zagrożenia życia,
zdrowia lub mienia można stosować inne środki przymusu bezpośredniego w
sposób określony w rozporządzeniu, jeżeli zastosowanie chwytów
obezwładniających okazało się nieskuteczne dla osiągnięcia
podporządkowania się poleceniom wydanym na podstawie prawa.
§ 5.
1. Siłę fizyczną stosuje się w celu obezwładnienia osoby, odparcia
czynnej napaści albo zmuszenia do wykonania polecenia.
2. Używając siły fizycznej, nie wolno zadawać uderzeń, chyba że
policjant działa w obronie koniecznej albo w celu odparcia zamachu na
życie, zdrowie ludzkie lub mienie.
§ 6.
1. Kajdanki lub prowadnice można stosować wobec osób skazanych,
tymczasowo aresztowanych lub zatrzymanych w celu udaremnienia ucieczki
albo zapobieżenia czynnej napaści lub czynnemu oporowi. Kajdanki lub
prowadnice stosuje się także na polecenie sądu lub prokuratora.
1a. Kajdanki lub prowadnice stosuje się w w celu częściowego
unieruchomienia kończyn górnych osoby, wobec której stosuje się ten
środek.
1b. Kajdanki zakłada się na ręce trzymane z przodu. W przypadku gdy
osoba jest agresywna lub niebezpieczna, można założyć kajdanki na ręce
trzymane z tyłu.
1c. Wobec osób tymczasowo aresztowanych lub skazanych na karę
pozbawienia wolności można zastosować, w szczególnie uzasadnionych
przypadkach, kajdanki zespolone przeznaczone do zakładania na ręce i
nogi.
2. Nie stosuje się kajdanek wobec osób w wieku poniżej 17 lat, z
wyjątkiem nieletnich w wieku powyżej 15 lat podejrzanych o popełnienie
przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu.
§ 7. uchylony.
§ 8.
1. Kaftan bezpieczeństwa, pasy lub siatkę obezwładniającą albo
paralizator elektryczny stosuje się wobec osób, które swoim zachowaniem
stwarzają niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także
mienia, jeżeli zastosowanie innych środków przymusu bezpośredniego jest
niemożliwe albo okazało się bezskuteczne.
2. Siatkę obezwładniającą można stosować także:
1) w pościgu za osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa,
2) w celu udaremnienia ucieczki skazanego, tymczasowo aresztowanego bądź
zatrzymanego przestępcy.
3. Paralizator elektryczny można stosować w celu:
1) obezwładnienia osoby niepodporządkowującej się wezwaniu do
natychmiastowego porzucenia niebezpiecznego narzędzia,
2) odparcia czynnej napaści lub pokonania czynnego oporu,
3) zatrzymania osoby albo udaremnienia ucieczki osoby skazanej,
tymczasowo aresztowanej bądź zatrzymanej z powodu podejrzenia o
popełnienie przestępstwa lub wykroczenia,
4) przeciwdziałania niszczeniu mienia,
5) obezwładnienia agresywnych lub niebezpiecznych zwierząt.
4. Przy stosowaniu paralizatora elektrycznego należy zachować
ostrożność, uwzględniając jego właściwości mogące stanowić zagrożenie
dla życia i zdrowia ludzkiego.
§ 9.
1. Polecenie zastosowania kaftana bezpieczeństwa i pasów wydaje
komendant Policji lub osoba przez niego upoważniona, a podczas ich
nieobecności - dyżurny jednostki.
2. W czasie patrolu lub konwoju polecenie zastosowania środków
wymienionych w ust. 1 wydaje dowódca patrolu lub konwoju.
§ 10.
1. Kolczatka drogowa lub inna przeszkoda umożliwiająca zatrzymanie
pojazdu może być zastosowana przez umundurowanego policjanta do
zatrzymania pojazdu prowadzonego przez osobę, która nie zatrzymała się
mimo odpowiedniego sygnału:
1) gdy istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przez nią
przestępstwa,
2) przewożącą osobę, co do której istnieje podejrzenie popełnienia przez
nią przestępstwa, lub przewożącą przedmioty pochodzące z przestępstwa,
3) znajdującą się w stanie wskazującym na użycie alkoholu lub podobnie
działającego środka.
2. Kolczatki drogowej nie stosuje się do zatrzymania pojazdów
jednośladowych.
§ 11.
1. Zastosowanie kolczatki drogowej lub innej przeszkody należy
poprzedzić:
1) sygnałem zatrzymania, podanym przez umundurowanego policjanta w
sposób zrozumiały i widoczny dla kierowcy zatrzymywanego pojazdu,
2) wstrzymaniem ruchu drogowego w obu kierunkach na odległość nie
mniejszą niż 100 m od kolczatki lub innej przeszkody.
2. W przypadku blokowania drogi oznakowanym pojazdem policyjnym można
odstąpić od wstrzymania ruchu drogowego.
§ 12.
1. Chemiczne środki obezwładniające można stosować w przypadkach:
1) odpierania czynnej napaści,
2) pokonywania czynnego i biernego oporu,
3) pościgu za osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa,
4) udaremnienia ucieczki osoby skazanej, tymczasowo aresztowanej bądź
zatrzymanej,
5) przeciwdziałania niszczeniu mienia.
2. Przy stosowaniu środków, o których mowa w ust. 1, należy zachować
ostrożność, uwzględniając ich właściwości mogące stanowić zagrożenie dla
zdrowia ludzkiego.
3. Polecenie zastosowania chemicznych środków obezwładniających, z
wyjątkiem broni gazowej i ręcznych miotaczy gazowych, wydają: komendanci
wojewódzcy Policji, Komendant Główny Policji lub osoby przez nich
upoważnione.
§ 13.
1. Pałka służbowa może być stosowana w razie:
1) odpierania czynnej napaści,
2) pokonywania czynnego oporu,
3) przeciwdziałania niszczeniu mienia.
2. Nie wolno stosować pałki służbowej wobec osób stawiających bierny
opór, chyba że zastosowanie siły fizycznej okazało się bezskuteczne.
3. Zabrania się:
1) zadawania uderzeń i pchnięć pałką służbową w głowę, szyję, brzuch i
nieumięśnione oraz szczególnie wrażliwe części ciała, a także stosowania
na te części ciała blokady i zakładania dźwigni,
2) zadawania uderzeń rękojeścią patki służbowej,
3) stosowania pałki służbowej wobec osób, w stosunku do których użyto
kajdanek, prowadnicy, kaftana bezpieczeństwa, pasa lub siatki
obezwładniającej, albo wobec osób obezwładnionych wskutek użycia
paralizatora elektrycznego.
4. Wolno zadawać uderzenia i pchnięcia pałką służbową we wszystkie
części ciała w celu odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu na
życie lub zdrowie własne lub innej osoby.
§ 14.
1. Wodne środki obezwładniające można stosować w przypadkach:
1) odpierania czynnej napaści,
2) pokonywania czynnego i biernego oporu.
3) przeciwdziałania niszczeniu mienia.
2. Przepisy § 12 ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio.
§ 15.
1. Pies służbowy, jako środek przymusu bezpośredniego, może być
wykorzystany w przypadkach:
1) odpierania czynnej napaści,
2) pokonywania czynnego oporu,
3) pościgu za osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa,
4) udaremnienia ucieczki osoby skazanej, tymczasowo aresztowanej bądź
zatrzymanej.
2. Pies służbowy powinien mieć założony kaganiec. Nie dotyczy do psa
służbowego specjalnie wytresowanego do działania bez kagańca.
3. Pies służbowy nie wytresowany do działania bez kagańca może być
wykorzystany bez kagańca tylko do odpierania czynnej napaści albo gdy
jest używany do czynności służbowych podejmowanych wobec osób, o których
mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy o Policji.
§ 15a.
1. Pociski niepenetracyjne mogą być wyłącznie pociskami gumowymi
miotanymi z broni palnej gładkolufowej albo broni alarmowej i
sygnałowej.
2. Pociski niepenetracyjne można stosować, z zastrzeżeniem ust. 3, w
przypadkach:
1) odpierania czynnej napaści,
2) odpierania gwałtownego zamachu na mienie,
3) odpierania bezpośredniego bezprawnego zamachu przeciwko życiu lub
zdrowiu ludzkiemu albo w pościgu za sprawcą takiego zamachu,
4) zbiorowego zakłócenia porządku publicznego.
3. Pociski niepenetracyjne mogą być stosowane w budynkach, w
przypadkach, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3.
4. Pociski niepenetracyjne stosuje się:
1) oddając strzał ostrzegawczy (salwę ostrzegawczą) w górę,
2) celując w dolną część ciała, do wysokości pasa osoby.
5. W przypadku działań sił zwartych w sytuacjach zbiorowego zakłócenia
porządku publicznego, przepisy § 12 ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio.
§ 15b.
Koń służbowy, jako środek przymusu bezpośredniego, może być użyty
w przypadkach:
1) odpierania czynnej napaści,
2) pokonywania czynnego i biernego oporu,
3) pościgu za osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa,
4) udaremnienia ucieczki osoby skazanej, tymczasowo aresztowanej bądź
zatrzymanej,
5) przywracania porządku publicznego naruszonego podczas zbiegowiska
publicznego lub przez wykroczenie o charakterze chuligańskim.
§ 16.
1. Jeżeli wskutek zastosowania środka przymusu bezpośredniego nastąpiło
zranienie osoby, policjant jest obowiązany natychmiast udzielić tej
osobie pierwszej pomocy, a w razie potrzeby - spowodować podjęcie wobec
niej medycznych działań ratowniczych - w rozumieniu przepisów o
Państwowym Ratownictwie Medycznym.
2. Kobiecie ciężarnej, wobec której użyto środka przymusu
bezpośredniego, zawsze zapewnia się pomoc lekarską.
3. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, oraz gdy w wyniku zastosowania
środka przymusu bezpośredniego nastąpiła śmierć osoby albo szkoda w
mieniu, policjant, po udzieleniu pierwszej pomocy oraz spowodowaniu
podjęcia ratowniczych działań medycznych, jest obowiązany kolejno do:
1) zabezpieczenia śladów w miejscu zdarzenia i niedopuszczenia osób
postronnych w to miejsce,
2) ustalenia świadków zdarzenia, jeżeli jest to możliwe,
3) powiadomienia o zdarzeniu dyżurnego właściwej terytorialnie komendy
powiatowej (miejskiej, rejonowej) Policji oraz swojego bezpośredniego
przełożonego.
§ 17.
1. Fakt zastosowania środka przymusu bezpośredniego policjant
dokumentuje zapisem w notatniku służbowym.
2. W przypadkach, o których mowa w § 16, policjant składa szczegółowy
pisemny raport bezpośredniemu przełożonemu.
3. Raport, o którym mowa w ust. 2, powinien zawierać w szczególności:
1) stopień służbowy, imię i nazwisko policjanta,
2) czas i miejsce zastosowania środka przymusu bezpośredniego,
3) dane osoby, wobec której zastosowano środek przymusu bezpośredniego,
4) powody i rodzaj zastosowanego środka przymusu bezpośredniego.
5) opis postępowania poprzedzającego zastosowanie środka przymusu
bezpośredniego,
6) skutki zastosowania środka przymusu bezpośredniego,
7) w razie potrzeby określenie sposobu realizacji przepisów § 1 ust. 2 i
3 oraz § 16,
8) inne ważne okoliczności zdarzenia,
9) dane ustalonych świadków zdarzenia,
10) podpis policjanta.
4. Jeżeli w wyniku użycia środka przymusu bezpośredniego nastąpiła
śmierć człowieka, bezpośredni przełożony policjanta niezwłocznie
powiadamia o tym wyższego przełożonego oraz właściwego miejscowo
prokuratora rejonowego.
§ 17a.
1. Polecenie użycia środków przymusu bezpośredniego przez policjantów
wchodzących w skład oddziału Policji wydaje komendant wojewódzki
Policji, z uwzględnieniem przepisów § 12 ust. 3, § 14 ust. 2 i § 15a
ust. 5. Użycie tych środków następuje na rozkaz dowódcy oddziału
Policji, zwanego dalej "dowódcą".
2. Polecenie, o którym mowa w ust. 1, nie jest wymagane, gdy zwłoka w
użyciu środków przymusu bezpośredniego groziłaby bezpośrednim
niebezpieczeństwem dla życia, zdrowia ludzkiego lub mienia, a także
niebezpieczeństwem dokonania zamachu, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt
4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
3. Dowódca, przed wydaniem rozkazu użycia środków przymusu
bezpośredniego, jest obowiązany:
1) wezwać do zachowania zgodnego z prawem, a zwłaszcza do porzucenia
broni lub niebezpiecznych narzędzi, zaniechania bezprawnych działań lub
stosowania przemocy,
2) uprzedzić o użyciu środków przymusu bezpośredniego.
4. Przepisu ust. 3 nie stosuje się w sytuacji, o której mowa w ust. 2.
5. W razie niemożności nawiązania przez policjanta kontaktu z dowódcą
policjant stosuje środki przymusu bezpośredniego na zasadach ogólnych.
§ 17b.
1. Przerwanie użycia środków przymusu bezpośredniego przez oddział
Policji następuje na rozkaz dowódcy natychmiast po osiągnięciu
zamierzonego celu.
2. Oddział Policji wycofuje się niezwłocznie po wykonaniu zadania.
3. Dowódca przed wycofaniem oddziału Policji:
1) zabezpiecza na miejscu zdarzenia ślady i dowody związane z użyciem
środków przymusu bezpośredniego,
2) podejmuje inne czynności niecierpiące zwłoki, aby nie dopuścić do
zatarcia śladów lub zniszczenia dowodów, o których mowa w pkt 1,
3) w miarę możliwości ustala świadków zdarzenia.
§ 17c.
1. Jeżeli wskutek użycia środków przymusu bezpośredniego przez oddział
Policji nastąpiło zranienie osoby lub powstał widoczny stan zagrożenia
dla życia lub zdrowia, dowódca jest obowiązany spowodować udzielenie
osobie poszkodowanej pierwszej pomocy, a w razie potrzeby spowodować
również podjęcie wobec niej medycznych działań ratowniczych - w
rozumieniu przepisów o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Przepis § 16
ust. 2 stosuje się.
2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1 zdanie pierwsze, oraz gdy w
wyniku użycia środków przymusu bezpośredniego nastąpiła śmierć osoby
albo szkoda w mieniu, dowódca niezwłocznie powiadamia o tym
bezpośredniego przełożonego i właściwego miejscowo prokuratora
rejonowego.
§ 17d.
1. Niezwłocznie po zakończonych działaniach dowódca jest obowiązany
złożyć szczegółowy pisemny raport bezpośredniemu przełożonemu.
2. Raport, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać w szczególności:
1) stopień służbowy, imię i nazwisko dowódcy,
2) określenie liczebności oddziału, czasu i miejsca użycia środków
przymusu bezpośredniego,
3) powody i rodzaj użytego środka przymusu bezpośredniego ze wskazaniem
trybu wydania polecenia jego użycia,
4) opis postępowania poprzedzającego zastosowanie środka przymusu
bezpośredniego,
5) skutki zastosowania środka przymusu bezpośredniego,
6) w razie potrzeby określenie sposobu realizacji przepisów § 17a ust. 2
i § 17c,
7) inne ważne okoliczności zdarzenia,
8) dane ustalonych świadków zdarzenia,
9) podpis dowódcy.
§ 18.
Kierownicy jednostek organizacyjnych Policji są obowiązani badać
zasadność, warunki i sposób stosowania środków przymusu bezpośredniego
przez podległych im policjantów.
§ 19.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
|
