OSOBA SPRAWDZANA

Ustawa używa w stosunku do osoby objętej procedurą sprawdzającą następującej terminologii:

punktor osoba objęta postępowaniem sprawdzającym;
punktor osoba ubiegająca się o zatrudnienie lub zlecenie prac związanych z dostępem do informacji niejawnych;
punktor osoba kandydująca na stanowiska z dostępem do informacji niejawnych;
punktor osoba, która nie uzyskała poświadczenia bezpieczeństwa;
punktor osoba objęta kolejnym postępowaniem sprawdzającym.

wskazania ogólne

Osoba sprawdzana objęta jest postępowaniem sprawdzającym w celu ustalenia, czy daje rękojmię zachowania tajemnicy.

Dopuszczenie do pracy na stanowisku albo zlecenie pracy może nastąpić po przeszkoleniu osoby sprawdzanej w zakresie ochrony informacji niejawnych.

Nie mogą być dopuszczone do pracy na stanowisku albo do wykonywania prac zleconych, z którymi łączy się dostęp do informacji niejawnych stanowiących tajemnicę państwową osoby:

punktor nieposiadające obywatelstwa polskiego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej;
punktor skazane prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, także popełnione za granicą, lub
punktor które nie posiadają poświadczenia bezpieczeństwa.

Jeżeli z zawartych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych wynika, na zasadzie wzajemności, obowiązek dopuszczenia do informacji niejawnych obywateli obcych państw mających wykonywać w Rzeczypospolitej Polskiej pracę w interesie innego państwa lub organizacji międzynarodowej, postępowania sprawdzającego nie przeprowadza się.

postępowanie sprawdzające

Przeprowadzenie postępowania sprawdzającego wymaga pisemnej zgody osoby sprawdzanej.

Podanie osoby ubiegającej się o zatrudnienie na stanowisku objętym z mocy przepisów ustawy wymogiem przeprowadzenia postępowania sprawdzającego, w przypadku braku zgody osoby sprawdzanej na przeprowadzenie tego postępowania, pozostawia się bez rozpatrzenia.

Można odstąpić od postępowania sprawdzającego, jeżeli osoba ubiegającej się o zatrudnienie przedstawi odpowiednie poświadczenie bezpieczeństwa.

Ankietę wypełnia i podpisuje własnoręcznie osoba sprawdzana.

Ustawa zezwala w zakresie niezbędnym dla ustalenia, czy osoba sprawdzana daje rękojmię zachowania tajemnicy, na zbieranie i przetwarzanie informacji o osobach trzecich, określonych w ankiecie bezpieczeństwa osobowego bez wiedzy i zgody tych osób.

W zależności od stanowiska lub zleconej pracy, o które ubiega się dana osoba sprawdzana, przeprowadza się postępowanie sprawdzające zwykłe, poszerzone lub specjalne.

W toku postępowania sprawdzającego ustala się, czy istnieją wątpliwości związane z:

punktor uczestnictwem, współpracą lub popieraniem przez osobę sprawdzaną działalności szpiegowskiej, terrorystycznej, sabotażowej albo innej wymierzonej przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej;
punktor ukrywaniem lub świadomym niezgodnym z prawdą podawaniem w postępowaniu sprawdzającym informacji mających znaczenie dla ochrony informacji niejawnych, a także występowaniem związanych z osobą sprawdzaną okoliczności powodujących ryzyko jej podatności na szantaż lub wywieranie presji;
punktor przestrzeganiem porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej, a przede wszystkim, czy osoba sprawdzana uczestniczyła lub uczestniczy, współpracowała lub współpracuje z partiami politycznymi albo innymi organizacjami, o których mowa w art. 13 Konstytucji;
punktor zagrożeniem osoby sprawdzanej ze strony obcych służb specjalnych w postaci prób werbunku lub nawiązania z nią kontaktu, a zwłaszcza obawy o wywieranie w tym celu presji;
punktor właściwego postępowania z informacjami niejawnymi;
punktor wyraźną różnicą między poziomem życia osoby sprawdzanej a uzyskiwanymi przez nią dochodami;
punktor ewentualnymi informacjami o chorobie psychicznej lub innych zakłóceniach czynności psychicznych ograniczających sprawność umysłową i mogących negatywnie wpłynąć na zdolność osoby sprawdzanej do zajmowania stanowiska albo wykonywania prac związanych z dostępem do informacji niejawnych stanowiących tajemnicę państwową;
punktor uzależnieniem od alkoholu lub narkotyków.

W celu dokonania powyższych ustaleń służba ochrony państwa może zobowiązać osobę sprawdzaną do poddania się specjalistycznym badaniom oraz udostępnienia wyników tych badań oraz ma prawo przeprowadzić rozmowę z osobą sprawdzaną w celu uniknięcia nieścisłości lub sprzeczności zawartych w uzyskanych informacjach.

Jeżeli w toku poszerzonego lub specjalnego postępowania sprawdzającego wystąpią wątpliwości nie pozwalające na ustalenie, czy osoba sprawdzana daję rękojmię zachowania tajemnicy, służba ochrony państwa zapewnia osobie sprawdzanej możliwość osobistego ustosunkowania się do przesłanek faktycznych stwarzających te wątpliwości. Wysłuchanie odbywa się w sposób zapewniający ochronę informacji o osobie zgodnie z ustawą o Urzędzie Ochrony Państwa. Osoba ta może stawić się na wysłuchanie ze swoim pełnomocnikiem.

Służba ochrony państwa zwraca się z pisemnym wnioskiem do kierowników jednostek organizacyjnych o przekazanie informacji oraz udostępnienie niezbędnych dokumentów w celu potwierdzenia danych o osobie sprawdzanej, wskazanych w pkt 1 ankiety bezpieczeństwa osobowego. Wniosek powinien zawierać m.in. niezbędne dane identyfikacyjne osoby, której wniosek dotyczy, w tym:

punktor imię, nazwisko lub nazwisko rodowe,
punktor imię ojca,
punktor datę i miejsce urodzenia.

 poświadczenie bezpieczeństwa

Po zakończeniu zwykłego postępowania sprawdzającego z wynikiem pozytywnym pełnomocnik ochrony wydaje poświadczenie bezpieczeństwa i przekazuje osobie sprawdzanej.

Poświadczenie bezpieczeństwa oraz odmowa wydania poświadczenia bezpieczeństwa powinny zawierać m.in. imię, nazwisko i datę urodzenia osoby sprawdzanej, rodzaj przeprowadzonego postępowania sprawdzającego ze wskazaniem klauzuli informacji niejawnych, do których osoba sprawdzana może mieć dostęp.

W razie obsady stanowiska lub zlecenia pracy osobie, w stosunku do której odmówiono wydania poświadczenia bezpieczeństwa dotyczącego informacji niejawnych oznaczonych klauzulą "poufne" lub dopuszczenia do informacji niejawnych stanowiących tajemnicę państwową, osoba upoważniona do obsady stanowiska informuje o tym niezwłocznie właściwą służbę ochrony państwa.

powtórne postępowanie sprawdzające

Postępowanie sprawdzające wobec osoby, która nie uzyskała poświadczenia bezpieczeństwa, można przeprowadzić najwcześniej po roku od daty odmowy wydania poświadczenia bezpieczeństwa.

Osoba upoważniona do obsady stanowiska może z urzędu, za zgodą osoby sprawdzanej lub na jej wniosek, w terminie miesiąca od dnia otrzymania zawiadomienia o odmowie wydania poświadczenia bezpieczeństwa przez służbę ochrony państwa, zwrócić się do Prezesa Rady Ministrów z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli postępowania sprawdzającego.

Prezes Rady Ministrów, w przypadku stwierdzenia, że osoba sprawdzana daje rękojmię zachowania tajemnicy, wydaje orzeczenie wiążące właściwą służbę ochrony państwa co do wydania poświadczenia bezpieczeństwa lub uzupełnienia postępowania sprawdzającego. W przypadku potwierdzenia ustaleń dokonanych przez służbę ochrony państwa Prezes Rady Ministrów zawiadamia organ upoważniony do obsady stanowiska.

W przypadku, gdy w odniesieniu do osoby, której wydano poświadczenie bezpieczeństwa, zostaną ujawnione nowe fakty wskazujące, że nie daje ona rękojmi zachowania tajemnicy, służby ochrony państwa lub pełnomocnik ochrony przeprowadzają kolejne postępowanie sprawdzające z pominięciem terminów.

Po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu kolejnego postępowania sprawdzającego kierownik jednostki organizacyjnej może ograniczyć lub wyłączyć dostęp do informacji niejawnych osobie objętej kolejnym postępowaniem sprawdzającym.

udostępnianie akt postępowań

Akta zakończonych postępowań sprawdzających, prowadzonych w odniesieniu do osób ubiegających się o stanowisko lub zlecenie pracy, z którymi łączy się dostęp do informacji niejawnych stanowiących tajemnicę służbową, są przechowywane przez pełnomocnika ochrony i mogą być udostępniane do wglądu osobie sprawdzanej, ubiegającej się o takie stanowisko.

Kierownicy jednostek organizacyjnych udostępniają funkcjonariuszom służb ochrony państwa w toku przeprowadzanych przez nie postępowań sprawdzających pozostające w ich dyspozycji informacje i dokumenty niezbędne dla stwierdzenia, czy osoba sprawdzana daje rękojmię zachowania tajemnic, zgodnie z wymogami rozporządzenia.